I. CZYTANIE I ODBIÓR TEKSTÓW KULTURY
Uczeń:

1. Czyta teksty kultury (w tym źródła historyczne) rozumiane jako wszelkie wytwory kultury materialnej i duchowej człowieka, podlegające odczytywaniu i interpretacji, zwłaszcza teksty kultury należące do polskiego dziedzictwa kulturowego - na poziomie dosłownym i symbolicznym.

2. Interpretuje teksty kultury, uwzględniając intencje nadawcy, odróżnia fakty od opinii, prawdę historyczną od fikcji, dostrzega perswazję, manipulację, wartościowanie.

3. Wyszukuje informacje zawarte w różnych tekstach kultury, w szczególności w tekstach literackich, publicystycznych, popularnonaukowych, aktach normatywnych, ilustracjach, mapach, tabelach, diagramach, wykresach, schematach.

4. Dostrzega w odczytywanych tekstach środki wyrazu i określa ich funkcje - dostrzega środki wyrazu typowe dla: tekstów literackich, tekstów publicystycznych, dzieł sztuki plastycznej i muzyki.

5. Odnajduje i interpretuje związki przyczynowo-skutkowe w rozwoju cywilizacyjnym Polski i świata - odnajduje i interpretuje związki przyczynowo-skutkowe w polityce, gospodarce, kulturze i życiu społecznym.

6. Dostrzega i analizuje konteksty niezbędne do interpretacji tekstów kultury: historyczny, biograficzny, filozoficzny, religijny, literacki, plastyczny, muzyczny, regionalny i wypowiada się na ich temat oraz wyjaśnia zależności między różnymi rodzajami tekstów kultury (plastyką, muzyką, literaturą).

7. Dostrzega wartości wpisane w teksty kultury.

II. TWORZENIE WŁASNEGO TEKSTU
Uczeń:

1. Buduje wypowiedzi poprawne pod względem językowym i stylistycznym, w następujących formach: opis, opowiadanie, charakterystyka, sprawozdanie, recenzja, rozprawka, notatka, plan, reportaż, artykuł, wywiad, ogłoszenie, zaproszenie, dedykacja, podanie, list, pamiętnik.

2. Posługuje się kategoriami i pojęciami swoistymi dla przedmiotów humanistycznych i ścieżek edukacyjnych.

3. Tworzy teksty o charakterze informacyjnym lub perswazyjnym, dostosowane do sytuacji komunikacyjnej.

4. Zna i stosuje zasady organizacji tekstu, tworzy tekst na zadany temat, spójny pod względem logicznym i składniowym.

5. Formułuje, porządkuje i wartościuje argumenty uzasadniające stanowisko własne lub cudze.

6. Analizuje, porównuje, porządkuje i syntetyzuje informacje zawarte w tekstach kultury.

7. Dokonuje celowych operacji na tekście: streszcza, rozwija, przekształca stylistycznie.

8. Wypowiada się na temat związków między kulturą rodzimą a innymi kręgami kulturowymi, w tym komentuje powiązania, zwłaszcza między kulturą polską a śródziemnomorską oraz określa te powiązania w różnych obszarach: polityce, kulturze, gospodarce, życiu codziennym, w odniesieniu do przeszłości i w czasach obecnych.

9. Formułuje problemy, podaje sposoby ich rozwiązania, wyciąga wnioski, wypowiada się na temat sytuacji problemowej przedstawionej w tekstach kultury.

I. UMIEJĘTNE STOSOWANIE TERMINÓW, POJĘĆ I PROCEDUR
Uczeń:

1. Stosuje terminy i pojęcia matematyczno-przyrodnicze:

a. czyta ze zrozumieniem teksty, w których występują terminy i pojęcia matematyczno- przyrodnicze, np. w podręcznikach, w prasie,
b. wybiera odpowiednie terminy i pojęcia do opisu zjawisk, właściwości, zachowań, obiektów i organizmów,
c. stosuje terminy dotyczące racjonalnego użytkowania środowiska,

2. Wykonuje obliczenia w różnych sytuacjach praktycznych:

a. stosuje w praktyce własności działań,
b. operuje procentami,
c. posługuje się przybliżeniami,
d. posługuje się jednostkami miar.

3. Posługuje się własnościami figur:

a. dostrzega kształty figur geometrycznych w otaczającej rzeczywistości,
b. oblicza miary figur płaskich i przestrzennych,
c. wykorzystuje własności miar.

II. WYSZUKIWANIE I STOSOWANIE INFORMACJI
Uczeń:

1. Odczytuje informacje przedstawione w formie:

a. tekstu,
b. mapy,
c. tabeli,
d. wykresu,
e. rysunku,
f. schematu,
g. fotografii.

2. Operuje informacją:

a. selekcjonuje informacje,
b. porównuje informacje,
c. analizuje informacje,
d. przetwarza informacje,
e. interpretuje informacje,
f. czytelnie prezentuje informacje,
g. wykorzystuje informacje w praktyce,

III. WSKAZYWANIE I OPISYWANIE FAKTÓW ZWIĄZKÓW I ZALEŻNOŚCI
Uczeń:

1. Wskazuje prawidłowości w procesach, w funkcjonowaniu układów i systemów:

a. wyodrębnia z kontekstu dane zjawisko,
b. określa warunki jego występowania,
c. opisuje przebieg zjawiska w czasie i przestrzeni,
d. wykorzystuje zasady i prawa do objaśniania zjawisk.

2. Posługuje się językiem symboli i wyrażeń algebraicznych:

a. zapisuje wielkości za pomocą symboli,
b. zapisuje wielkości za pomocą wyrażeń algebraicznych,
c. przekształca wyrażenia algebraiczne,
d. zapisuje związki i procesy w postaci równań i nierówności.

3. Posługuje się funkcjami:

a. wskazuje zależności funkcyjne,
b. opisuje funkcje za pomocą wzorów, wykresów i tabel,
c. analizuje funkcje przedstawione w różnej postaci i wyciąga wnioski.

4. Stosuje zintegrowaną wiedzę do objaśniania zjawisk przyrodniczych:

a. łączy zdarzenia w ciągi przemian,
b. wskazuje współczesne zagrożenia dla zdrowia człowieka i środowiska przyrodniczego,
c. analizuje przyczyny i skutki oraz proponuje sposoby przeciwdziałania współczesnym zagrożeniom cywilizacyjnym,
d. potrafi umiejscowić sytuacje dotyczące środowiska przyrodniczego w szerszym kontekście społecznym.

IV. STOSOWANIE ZINTEGROWANEJ WIEDZY I UMIEJĘTNOŚCI DO ROZW. PROBLEMÓW
Uczeń:

1. Stosuje techniki twórczego rozwiązywania problemów:

a. formułuje i sprawdza hipotezy,
b. kojarzy różnorodne fakty, obserwacje, wyniki doświadczeń i wyciąga wnioski.

2. Analizuje sytuację problemową:

a. dostrzega i formułuje problem,
b. określa wartości dane i szukane (określa cel).

3. Tworzy modele sytuacji problemowej:

a. wyróżnia istotne wielkości i cechy sytuacji problemowej,
b. zapisuje je w terminach nauk matematyczno-przyrodniczych,
c. potrafi umiejscowić sytuacje dotyczące środowiska przyrodniczego w szerszym kontekście społecznym.

4. Tworzy i realizuje plan rozwiązania:

a. rozwiązuje równania i nierówności stanowiące model problemu,
b. układa i wykonuje procedury osiągania celu.

5. Opracowuje wyniki:

a. ocenia wyniki,
b. interpretuje wyniki,
c. przedstawia wyniki.